Temat lekcji muzealnej: Wilanów perłą baroku
Klasa: I-III, szkoły gimnazjalne
Czas lekcji: 1.15h – 1.30 h
Forma: praca indywidualna, w grupach.
Środki dydaktyczne: teczka z materiałami i zadaniami do samodzielnego lub grupowego rozwiązania w trakcie zajęć (obowiązkowa), reprodukcje.
Metody pracy: dyskusja, elementy wykładu (jeśli musimy przekazać konkretne informacje).
Cele lekcji:
Ø zdobycie przez uczniów wiedzy na temat baroku zarówno polskiego jak i europejskiego;
Ø z gimnazjalistami skupiamy się bardziej na obyczajowości – ubiorach, modzie na teatr (co z tego wynikało dla sztuki), wątkach mitologicznych, typową terminologię historyczno-sztuczną wprowadzamy z pewną dozą ostrożności;
Ø kształtowanie umiejętności samodzielnej pracy oraz pracy w grupach;
Ø rozwijanie umiejętności zbierania, selekcji i interpretowania uzyskanych informacji;
Ø kształtowanie umiejętności kojarzenia faktów;
Ø nabywanie umiejętności analizy;
Ø po lekcji uczeń potrafi zdefiniować następujące pojęcia: barok, kontrreformacja, absolutyzm, ekspresja, iluzja, kompozycja, monumentalizm, kontrast kolorystyczny, kontrast światłocieniowy, perspektywa.
Ø po lekcji uczeń wie, jakie cechy posiada sztuka barokowa, potrafi przypisać barokowym dziełom właściwe określenia, potrafi także umiejscowić tą epokę w czasie i przestrzeni. W tym miejscu przestroga dla prowadzących zajęcia – lekcja nie może być kopią zajęć dla szkół ponadgimnazjalnych! Pamiętajmy, że o ile tam skupiamy się na genezie, terminologii, elementach historii, nazwiskach artystów, w przypadku gimnazjum ważna jest ogólna charakterystyka epoki z naciskiem na zrozumienie jej walorów plastycznych (czyli skupiamy się na rozumieniu wyżej wymienionych określeń, tematów itp.). Obowiązuje nas zasada: od ogółu do szczegółu.
Przebieg lekcji:
Wstęp (Sala Biała lub Sala Uczt ok. 20 min):
ü Na początku zajęć rozdajemy teczki.
ü Omawiamy termin barok, genealogię słowa, chronologię stylu, cechy stylistyczne, (metoda pracy: dyskusja/ wyjaśnienie terminów w przypadku mało ożywionej dyskusji);
ü Pomagają nam w tym karty pracy np. karta I i karta V (cechy architektury barokowej).
ü Zastanawiamy się, czy rozszyfrowane na karcie cechy architektury barokowej pasują także do pałacu wilanowskiego – jeśli tak, to dlaczego?
ü W tym momencie zajęć jest czas na wyjaśnienie tych pojęć ( z doświadczenia wiem, że uczniowie mają problem z terminami: „monumentalny”, „głębia”, „ekspresja”).
ü Przechodzimy do omówienia pałacu wilanowskiego – tu pomoże nam karta IV (elementy historyczne, wprowadzenie postaci Jana III).
Galeria Portretu Polskiego oraz Portrety Rodziny Królewskiej
ü W tym miejscu omawiamy rozkwit portretu w czasach baroku. Interesuje nas zarówno portret reprezentacyjny, jak i prywatny, psychologiczny. Wspólnie z uczniami poszukujemy cech charakterystycznych dla każdej kategorii.
ü Przy omawianiu tego zagadnienia, nie tyle skupiamy się na symbolice, ile na ubiorze czy obyczajowości. Można porozmawiać o tym, jaki był człowiek baroku – co go fascynowało a co przerażało, czym się zajmował na co dzień, jak żył itp.
ü Raczej nie omawiamy portretu trumiennego (o nim szczegółowo mówimy na lekcji „Kultura sarmacka”) – można jedynie wspomnieć, że to typ portretu charakterystyczny dla Rzeczpospolitej tego okresu.
Pokój Cichy
ü W tym miejscu wprowadzamy termin iluzja i perspektywa. Omawiamy sposoby jej konstruowania. Pomoże nam w tym karta III. Niekoniecznie musimy wprowadzać terminy: quadratura czy panorama (to może zostawmy dla szkół ponadgimnazjalnych, chyba że gimnazjaliści są wyjątkowo zainteresowani).
Antykamera Królowej
ü Omawiamy plafon w kontekście odwołań do mitologii (dlaczego była tak ważna w baroku).
Sypialnia Królowej
ü Omawiamy plafon. W tym miejscu można rozwinąć wątek przedstawień w kostiumie mitologicznym (często ludzie w czasach baroku odwoływali się do cech postaci mitologicznych – panowie chcieli, by widziano w nich Marsa lub Herkulesa, panie Dianę, Wenus, co ambitniejsze Minerwę).
Sień Wielka
ü W tym miejscu omawiamy funkcje pomieszczeń barokowych np. Sień Wielka dawniej służyła jako sala biesiadna (i nie był to wyjątek – odsyłam do lektury A. Sieradzkiej, „Przechadzki po dawnych wnętrzach”).
ü Można porozmawiać o cechach reprezentacyjności takiego wnętrza (przy okazji wyjaśnić, że za czasów Jana III wyglądało inaczej, jednak pewne elementy przetrwały do dziś).
Antykamera Króla (nieobowiązkowo)
ü Omawiamy plafon pod kątem walorów plastycznych (za pomocą jakich środków malarskich została zbudowana ekspresja).
Pomnik Jana III Sobieskiego
ü Na tym przykładzie omawiamy cechy rzeźby barokowej. Tu pomocna okaże się karta VIII.
Podsumowanie
ü Na koniec wspólnie z uczniami robimy powtórkę.
ü Na koniec wykonujemy ćwiczenie z folią aluminiową, by wykorzystali zdobytą podczas zajęć wiedzę w praktyce – karta VIII.
Bibliografia:
Literatura podstawowa:
Sztuka Świata, tom 7, Warszawa 1994
Mariusz Karpowicz, Barok w Polsce, Warszawa 1988
Mariusz Karpowicz, Sztuka polska XVIII wieku, Warszawa 1982
Wojciech Fijałkowski, Królewski Wilanów, 1997
Sztuka baroku. Architektura, rzeźba, malarstwo, Rolf Toman, Konemann 2004
Literatura uzupełniająca:
Mariusz Karpowicz, Sztuki polskiej drogi dziwne, Toruń 1996
Zbigniew Kuchowicz, Człowiek polskiego baroku, Łódź 1992
Anna Sieradzka, Przechadzki po dawnych wnętrzach, Warszawa 2004
przygotowała: Katarzyna Liwak-Rybak
